روزنامه شرق نوشت: روز گذشته و هم‌زمان با پنجمین روز راهپیمایی «بازگشت» در نوار غزه، محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در اظهارنظری بی‌سابقه اعلام کرد اسرائیلی‌ها نیز مانند فلسطینی‌ها حق دارند در سرزمین خود زندگی کنند
روزنامه شرق نوشت: روز گذشته و هم‌زمان با پنجمین روز راهپیمایی «بازگشت» در نوار غزه، محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در اظهارنظری بی‌سابقه اعلام کرد اسرائیلی‌ها نیز مانند فلسطینی‌ها حق دارند در سرزمین خود زندگی کنند. این گفته بن‌سلمان می‌تواند به معنای به‌رسمیت‌شناخته‌شدن اسرائیل از سوی عربستان باشد؛ مسئله‌ای که در هفت دهه گذشته به نوعی خط قرمز بسیاری از کشورهای عربی منطقه بوده و هست.

علاوه بر منافع مشترک، یکی از دلایل نزدیکی بن‌سلمان به اسرائیل، وجود دشمن یا دشمنان مشترک است. عربستان مدت‌های مدیدی است که حزب‌الله را دشمن خود در لبنان و مانعی در برابر گسترش نفوذ خود در این کشور می‌داند. ماجرای اعلام استعفای ناگهانی سعد حریری، نخست‌وزیر لبنان، در عربستان که سال گذشته به وقوع پیوست، به‌خوبی نشان داد که سعودی‌ها از هیچ اقدامی برای ضربه‌زدن به حزب‌الله دریغ نمی‌کنند. در واقع، آنها با گروگان‌گرفتن حریری، دنبال آن بودند که به ائتلاف میان حزب «مستقبل» وابسته به خاندان حریری و حزب‌الله ضربه زده و زمینه کنار‌گذاشته‌شدن حزب‌الله از دولت را فراهم آورند. البته نباید ایران را نیز در معادله نزدیکی سعودی‌ها به اسرائیل نادیده گرفت. بدون تردید یکی از نقاط اشتراک مثلث بن‌سلمان، ترامپ و نتانیاهو، دشمنی با برجام و ایران است. توافق هسته‌ای ایران با قدرت‌های غربی که زمینه حضور مؤثرتر تهران در مناسبات بین‌المللی را فراهم آورد، بیش از هر کشور دیگری موجبات دلخوری تل‌آویو و ریاض را فراهم کرده است. در همین رابطه، نوامبر سال گذشته،
گاد آیزنکوت، رئیس ستاد کل ارتش رژیم اسرائیل، در گفت‌وگو با یک رسانه سعودی از آمادگی کشورش برای همکاری اطلاعاتی با عربستان سعودی علیه ایران خبر داد.

وقتی چند ماه پیش ملک سلمان، پادشاه عربستان، واکنش تندی به موضوع جلوگیری از ورود فلسطینیان به مسجدالاقصی نشان داد، کمتر کسی فکر می‌کرد ولیعهد جوان او در کمتر از یک سال، لب به دفاع از اسرائیل بگشاید؛ آن‌هم در شرایطی که در چند روز گذشته ده‌ها فلسطینی به ضرب گلوله سربازان اسرائیلی کشته و صدها نفر نیز زخمی شده‌اند. در واقع، در شرایطی که رفتار غیرانسانی ارتش اسرائیل با فلسطینیانی که برای بازگشت به سرزمین‌های آبا و اجدادی خود دست به راهپیمایی زده بودند، اسرائیل را در گوشه رینگ قرار داده است، بن‌سلمان در قامت مدافع اسرائیل قد علم کرده و به نظر می‌کوشد از انزوای اسرائیل به‌عنوان فرصتی برای نزدیک‌کردن ریاض به تل‌آویو بهره گیرد. هرچند ملک سلمان در ادامه کوشید با اظهارات خود اندکی فضا را تلطیف کند، اما به‌نظر نمی‌رسد داغ ننگ این رسوایی به این زودی‌ها از دامن سعودی‌ها پاک شود. در هر صورت، به‌نظر سفر دوهفته‌ای بن‌سلمان به ایالات متحده و دیدار او با گروه‌های یهودی و لابی‌های اسرائیلی در این موضع‌گیری بی‌تأثیر نبوده است. استقبال گروه‌های طرفدار اسرائیل در آمریکا و آلمان از اظهارات بن‌سلمان به‌خوبی نشان می‌دهد که بن‌سلمان در زمین اسرائیل بازی می‌کند. آن‌طور که بن‌سلمان گفته، حالا نگرانی عربستان درباره مسئله فلسطین به دغدغه‌های مذهبی این کشور در قبال مسجدالاقصی خلاصه می‌شود.

جای پای محکم بن سلمان

منافع یا دشمن مشترک

هرچند اظهارات بن سلمان در خود ریاض نیز با مخالفت‌های جدی روبه‌رو خواهد شد؛ اما ولیعهد جوان سعودی از مدت‌ها پیش و برای امتناع از بروز چنین مخالفت‌هایی، تمهیدات لازم را اندیشیده بود. بن سلمان همین مدتی پیش در یکی از گام‌های بلندش به سوی تاج و تخت پادشاهی، اقدام به دستگیری ٤٠ شاهزاده و وزیر سعودی کرد. هرچند این دستگیری‌های گسترده به نام طرح مبارزه با فساد صورت گرفته است؛ اما بسیاری از تحلیلگران آن را اقدام پیش‌دستانه بن سلمان برای از سر راه برداشتن مخالفان احتمالی و بالقوه به‌قدرت‌رسیدن خود می‌دانند. پیش‌تر از آن نیز بن سلمان با عزل محمد بن نایف از مقام ولیعهدی، در عمل رقیب و منتقد اصلی خود را از سر راه کنار زد؛ بنابراین به نظر نمی‌رسد که مواضع بن سلمان در عربستان با مخالفت چندانی مواجه شود. حتی ملک سلمان نیز در اظهارات روز گذشته خود اسمی از بن سلمان به میان نیاورد. ملک سلمان روز گذشته کوشید در گفت‌وگوی تلفنی با دونالد ترامپ با تصریح بر حمایت عربستان از کشور فلسطینی به نحوی مواضع ولیعهد جوانش را تعدیل کند. پادشاه عربستان در سخنان خود بر حق مشروع فلسطینیان برای داشتن یک کشور مستقل به پایتختی بیت‌المقدس تأکید کرد. با‌این‌حال در شرایطی که به نظر بسیاری از تحلیلگران، ملک سلمان در عمل یک نقش تشریفاتی را ایفا کرده و بن سلمان به صحنه‌گردان اصلی سیاست در آل سعود بدل شده است، نمی‌توان درباره موضع رسمی عربستان در قبال اسرائیل قاطعانه اظهار نظر کرد.

جالب اینکه دنیل شاپیرو، سفیر سابق ایالت متحده در تل‌آویو، انتصاب محمد بن سلمان به‌عنوان ولیعهد عربستان را به‌حقیقت‌پیوستن رؤیای اسرائیل می‌داند. همسویی عربستان و اسرائیل به‌ویژه با محوریت ضدیت با ایران موضوع تازه‌ای نیست و اسنادی که «ویکی لیکس» مدتی پیش منتشر کرد، نشان می‌دهد که روند نزدیکی تل‌آویو و ریاض به سال‌های میانی دهه ١٩٩٠ برمی‌گردد که عربستان برخی از شرکت‌های مرتبط با اسرائیل را از فهرست تحریم‌های خود خارج کرد. در ادامه نیز این روند عادی‌سازی روابط با اتکای به مناسبات اقتصادی در سال‌های ٢٠٠٢ و با ارائه طرح صلحی از سوی ریاض و همچنین کاهش سطح تحریم‌ها در سال ٢٠٠٥ قوت گرفت.

هرچند بن‌سلمان روز گذشته به‌طور علنی لب به دفاع از اسرائیل گشود، اما نشانه‌های نزدیکی عربستان و اسرائیل از ماه‌ها پیش مشهود بود. به‌عنوان مثال، عربستان سال‌ها بود که به هیچ کشوری اجازه نمی‌داد از حریم هوایی‌اش برای پرواز به اسرائیل بهره بگیرد، اما در ماه مارس، ریاض به خطوط هوایی هند اجازه پرواز مستقیم میان دهلی‌نو و تل‌آویو را اعطا کرد. در ادامه نیز ایوب کارا، وزیر ارتباطات اسرائیل، از عبدالعزیز الشیخ، مفتی اعظم عربستان، برای سفر به اسرائیل دعوت به عمل آورد. مدتی پیش نیز آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع اسرائیل، خواستار ایجاد روابط اقتصادی و دیپلماتیک با کشورهای عربی شد؛ روابطی که طبق گفته او، نه در زیر میز بلکه روی میز و به صورت علنی ایجاد شوند. جالب اینکه به نظر مهم‌ترین گام در نزدیکی اسرائیل و عربستان را نیز خود ولیعهد جوان برداشته بود. چند ماه پیش بود که رسانه‌های عربی و اسرائیلی از سفر مخفیانه یکی از اعضای خانواده سلطنتی عربستان به اسرائیل خبر دادند. همان زمان یک افسر اطلاعاتی اماراتی، از محمد بن‌سلمان به‌عنوان فرستاده مخفی عربستان نام برد و حالا اظهارات ولیعهد جوان مهر تأییدی است بر ادعای آن افسر اطلاعاتی.

بن‌سلمان که این اظهارات را در گفت‌وگو با مجله «آتلانتیک» بیان کرده، همچنین از منافع مشترک کشورش با اسرائیل خبر داده است. از نظر بن‌سلمان، در صورت برقراری صلح، منافع مشترک زیادی میان عربستان و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و دیگر کشورها ازجمله مصر و اردن وجود دارد. در شرایطی که عربستان همواره در شورای همکاری خلیج‌فارس نقش رهبری را داشته، به نظر این اظهارات بن‌سلمان می‌تواند در میان‌مدت بر مواضع دیگر کشورهای عربی نیز در قبال اسرائیل تأثیر بگذارد. این در حالی است که ریاض همواره تأکید داشته هر توافق صلحی با تل‌آویو منوط به عقب‌نشینی اسرائیل از مناطقی است که در جریان جنگ شش‌روزه سال ١٩٦٧ به اشغال رژیم اسرائیل درآمدند.

سوغات آمریکا

خیلی دور، خیلی نزدیک

حال مشخص نیست آیا این اظهارات بن‌سلمان به معنای تجدیدنظر در این موضع دیرینه عربستان سعودی است یا نه. آن‌طور که هلموت کونیگ‌هاوس، رئیس جمعیت اسرائیلی آلمان، به «دویچه‌وله» گفته، اظهارات بن‌سلمان را نمی‌توان نماینده موضع کل حاکمیت عربستان دانست. هرچند با توجه به حمایت تمام‌قد ملک سلمان از ولیعهد جوان و قلع‌وقمع مخالفان، عملا سکان هدایت عربستان در دستان محمد بن‌سلمان قرار دارد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *